دیدگاه های جدید مثلث استراتژیک ایران-آذربایجان-روسیه

17:47:53 1396-08-11

اخیرا شاهد توسعه روابط ایران- آذربایجان-روسیه می شویم.

اخیرا شاهد توسعه روابط ایران- آذربایجان-روسیه می شویم. این مثلث استراتژیک بی دلیل به وجود نیامده است- تهران، باکو و مسکو موضع مشترک در برخی از مسائل مهم،همکاریهای مشترک و مسائل ژئوپولیتیک دارند.  هم اکنون در روابط این سه کشور هیچ مشکلی جدی و غیر قابل حل وجود ندارد. در عین حال، این «مثلث» همکاری به صراحت، یکجانبه می باشد که در آن هر سه کشور وزن و فرصت های یکسانی دارند. 
در حال حاضر، مشخص است که این همکاری سه جانبه آذربایجان-روسیه-ایران پتانسیل بالایی دارد و این فرمت می تواند نتایج خوبی در مسائل بسیار مهمی به دست آورد. برگزاری نشست بین الهام علی اف رئیس جمهور جمهوری آذربایجان و حسن روحانی رئیس جمهور کشور ما، نشان داد که کشورهای ما در حوزه های نظامی و غیر نظامی، همچنین در زمینه مبارزه با تروریسم و افراط گرایی دارای چشم اندازهایی هستند. همچنین همکاری اقتصادی را نیز می توان بسیار مثبت ارزیابی کرد. حجم تجارت بین دو کشور ما در سال گذشته به 70 درصد رسیده است، همچنین در 9 ماه اخیر به 33 درصد رسیده است. روئسای جمهور کشور ما و جمهوری آذربایجان همچنین در رابطه با همکاری در زمینه سرمایه گذاری مشترک در بخش های انرژی، نفت و گاز، حمل و نقل نیز گفتگ. کرده اند. علاوه بر این در رابطه با اجرای موفقیت آمیز پروژه کریدور بین المللی شمال-جنوب نیز تاکید مرده اند. 

در رابطه با این بیشتر می خواهم بحث کنم. هم ایران و هم آذربایجان تجربه زیادی در توسعه صنعت نفت دارند، اما همکاری ما در این زمینه بین کشورهایمان سودمند نیست. این امر دارای دلایل خود است- سال ها به دلیل سیاست های شکست خورده محمود احمدینژاد رئیس جمهور سابق ایران، علیه کشور ما تحریم های بین المللی جدی تطبیق شده بود که این نیز مانع همکاری در این زمینه می شد، یعنی مشکلات ناشی از تحریم ها، مانع سرمایه گذاری می شدند. به این دلیل حتی سخنی در رابطه با سرمایه گذاری شرکت های آذربایجان در ایران، گفته نمی شد. اما هم اکنون همه چیز متفاوت است و وقت همکاری شرکت های آذربایجانی و ایرانی به طور فعال، فرا رسیده است. به ویژه در این زمینه، تولید مشترک هیدروکربن در دریای خزر می تواند، شروع بسیار مفید و سودآوری باشد. 
دومین زمینه مناسب برای همکاری دوجانبه، حمل و نقل است. اخیرا در باکو افتتاحیه راه آهن باکو-تفلیس-کارس برگزار شده است. این بی شک، این پروژه بزرگ به آذربایجان اجازه خواهد داد به طور قابل توجهی موقعیت خود را به عنوان یک مرکز حمل و نقل در قفقاز، توسعه دهد. این پروژه جدید عضای تاریخی «جاده ابریشم» را از سر می گیرد و حمل و نقل کالا از آسیا به اروپا را با کاهش دوبرابر مسیر و زمان آن، تضمین می کند. ایران نیز نباید از این پروژه دور بیفتد و خوشحال کننده است که مقامات ما این را درک می کنند. بنابراین، ما راه آهن جدید که بخشی از پروژه «شمال-جنوب» است را ساخته ایم. اجرای این پروژه به کشور ما اجازه بازاریابی جدید، فرصت های جدید برای حمل و نقل کالا از ایران به اروپا و چین و همچنین حمل و نقل ترانزیت کالا را خواهد داد. 

جنبه های سیاسی این موضوع را نیز فراموش نمی کنیم. روسیه و ایران اخیرا نقش مهمی در تضمین صلح و ثبات در منطقه را ایفا می کنند. همه می دانند که مسکو و مقامات ما در ایجاد ثبات در سوریه و همچنین در مبارزه با داعش و گروه های تروریستی دیگر  نقش بسیار مهمی داشته اند. این کشورهای ما را به شدت متحد ساخت و در حل اختلافات پیچیده تجربه های خوبی به ما داد. به این دلیل من اخیرا در مکالمات خود با دوستان آذربایجانی خود، دائم می شنوم که آنها خواستار شرکت ایران که از حل مناقشه سوریه دارای تجربات خوبی است، در حل مناقشه قره باغ کوهستانی هستند.
این یک .اقعیت است و یک کشور مثل ایران نباید از این مسئله دور بماند و کاملا منفعلانه دشمنی آذربایجان و ارمنستان را که دو کشور همسایه ما می باشند را تماشا کند. جمهوری آذربایجان و ارمنستان سال ها طولانی است که  دشمنی می کنند، زیرا ارمنستان بخشی از مناطق آذربایجان را اشغال کرده است. اگر توسعه همکاری استراتژیک و تضمین صلح و ثبات دراز مدت در منطقه مهم است، این بدون حل و فصل مناقشه قره باغ کوهستانی غیر ممکن است. این مسئله مهمی است و آن را باید حل کرد. من تکرار میکنم، ایران و روسیه همکاری بسیار خوبی در حل مسئله سوریه نشان دادند.

بنظر من تمامی میهن پرستان ایران خواهان چنین همکاری مفید دو جانبه اقتصادی و سیاسی، هستند. زیرا یکی را بدون دیگری نمی توان انجام داد - بدون حل و فصل مناقشه قره باغ کوهستانی، ایجاد مقیاس کامل خط حمل و نقل سخت است. مقامات ما و رهبری روسیه دارای اهرم فشار بر ارمنستان هستند.
همانطور که الهام علی اف رئيس جمهور کشور همسایه ما تاکید کرد، روابط روسیه- آذربایجان- ایران به سرعت در حال توسعه هستند.  وی تاکید کرد: «نشست امروز نشان می دهد که این فرمت بسیار مهم و آینده ای عالی دارد. همکاری سه جانبه ما کاملا طبیعی است، زیرا ملت های ما با تاریخ مشترک و جغرافیایی متحد داردند. از زمان بسیار قدیم، مردم ما در ارتباط نزدیک با یکدیگر بودند. فرمت سه جانبه همکاری برای امنیت منطقه ای بسیار مهم است. من معتقدم که همکاری موفق ما نقش مهمی در تضمین ثبات و امنیت در منطقه دارد. رشد تجارت بین کشورهای ما، نشان می دهد که اقتصاد ما در حال توسعه است و کاهش شدید قیمت نفت در جهان، تاثیر جدی بر اقتصاد ما نداشته است. در عین حال، کشورهای ما نقش مهمی در تثبیت قیمت نفت داشته اند. امروز ما می بینیم که کشورهای اوپک و غیر اوپک صادقانه با یکدیگر همکاری می کنند و به عنوان نتیجه این همکاری، قیمت نفت در حال حاضر به سطح قابل قبول رسیده است». این یک بیانیه بسیار مهم می باشد، زیرا این نشان می دهد که به لطف سیاست جدید ایران، کشور ما موفق به غلبه بر مشکلات موجود در دوران ریاست جمهوری محمود احمدینژاد با جمهوری آذربایجان کشور همسایه ما، شده است. 

در نتیجه من می خواهم بگویم که همکاری در فرمت ایران-آذربایجان-روسیه دوستانه است و بر اساس دوستی و احترام متقابل ساخته شده است، این همکاری برای ملت های ما بسیار مهم می باشد و برای منطقه نیز بسیار مهم است. همه از این همکاری سود می برند و بنابراین برای توسعه آن باید همه تلاش خود را انجام دهند. 

مثل اینکه ترامپ به دلیل موضع ضد ایرانی خود تنها با اروپا دچار مشکل نشده، بلکه با دولت خود نیز اختلاف پیدا کرده است. به هر حال سخنان جیمس متیس رئیس پنتاگون اثبات این است، وی اخیرا به دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا پیشنهاد کرده است که از توافق هسته ای با ایران خارج نشود، زیرا در حال حاضر هیچ شواهدی در رابطه با نقض قوانین هسته ای وجود ندارد و این نیز به نفع منافع واشنگتن است. همچنین ماتیس این را در حاشیه جلسه ای نگفته است، بلکه به طور مستقیم در کمیته خدمات نیروهای مسلح سنا کنگره ایالات متحده به زبان آورده است. متیس گفت: «اگر ما می توانیم تایید کنیم که ایران به قوانین توافق هسته ای عمل می کند و این نیز به نفع منافع ملی ما است، قطعا ما نباید از این توافق خارج شویم. به این دلیل بنظر من وقتی هیچ نقضی صورت نگرفته، پس رئيس جمهور باید خروج از توافق نامه هسته ای را بار دیگر بررسی کند». 

این بیانات را نه باید به عنوان یک نظر خصوصی یک مقام ارشد در نظر گرفت، این را باید به عنوان یک اختلاف در دولت ترامپ دید. این نیز نشانده این است که در دولت ترامپ همه بطور یکپارچه ضد ایران نیستند. این یک واقعیت است و مقامات ما در ایران باید از این فرصت بطور 100 درصد استفاده کنند. در اینجا موضوع ترس از آمریکایی ها نیست، بلکه استفاده از فرصت به وجود آمده است. علاوه بر این، آنها نماینده بخشی از جامعه آمریکا و استقرار سیاسی هستند. 

در واقع به رغم تمام تبلیغات ضد ایرانی آمریکا، در این کشور درک می کنند که همه چیز به آن اندازه که ترامپ می گوید، یکنواخت نیست. رئيس جمهور آمريکا هم اکنون سعی دارد کشور ما را با کره شمالی برابر کند و تاکید میکند که ایران به کره شمالی کمک مالی می کند. و وی با این می خواهد سیاست خود را توجیه کند. ترامپ گفت: «من معتقدم که ایرانیان کره شمالی را تامین مالی می کنند، من میدانم که آنها با کره شمالی تجارت نیز انجام می دهند، من معتقدم که آنها با کره شمالی همکاری نیز می کنند و این نیز غیرقابل قبول است. این بلکه ربطبی به توافق هسته ای ندارد و اما از نظر من، ربط دارد. ایران بازیکن بدی است و با آنها باید متناسب آنها برخورد کرد». 

اما چنین تلاش ها برای رسیدن به برنامه های بلندپروازانه سیاسی به ترامپ هیچ موفقیتی را ارائه نمی کنند. این ها چند دلیل دارد، یکی از آنها موقعیت سفت و سخت و محکم ایران است که به اقدامات تحریک آمیز وی جواب ندادند و اعلام کردند که از توافق هسته ای امتناع نخواهند کرد.  در وهله دوم آن میتوان رفتار سازگار سازمان ملل متحد و آژانس بینالمللی انرژی اتمی را نام برد- طوری که سازمان های بین المللی از لحظه امضای توافقنامه هسته ای بارها تکرار کرده اند که ایران به تمامی قوانین این توافقنامه عمل می کند. گری لوئیس نماینده مقیم برنامه عمران سازمان ملل در تهران گفت: آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجرای قوانین توافقنامه از سوی ایران را تایید کرد و از همه طرفداران این توافقنامه هسته ای خواست که به این توافقنامه صادق باشند و به آن ادامه دهند. این یک پیام مستقیم به آمریکا است، زیرا همه شرکت کنندگان در این توافقنامه از حفظ آن حمایت می کنند. 

همچنین دلیل سوم را باید موقعیت اروپا را نام برد، زیرا حمایت اروپا از ایران برای ترامپ غیر منتظره بود. اروپایی ها پول دوست هستند و تهدید امنیت معاملات و قرارداد های چند میلیون دلاری با کشور ما برای آنها غیر قابل قبول است. روحانی به خوبی این را می داند و به این دلیل وی در دیدار با دنیس دونوان رئیس مجلس سنا ایرلند تاکید کرد که توسعه روابط با اتحادیه اروپا، ادامه "توافق هسته ای" پیروی تعهدات از سوی تمامی کشورها و همکاری آژانس بینالمللی انرژی اتمی و همچنین مبارزه با تروریسم - سه محور اصلی سیاست خارجی ایران است. وی همچنین تأکید کرد که ایران می تواند منبع قابل اعتماد برای پاسخگویی به نیازهای انرژی کشورهای اروپایی باشد. همچنین دنیس دونوان اضافه کرد که «بنظر کشورهای اروپایی، هیچ کشوری نباید از تعهدات خود در رابطه با توافق هسته ای سرپیچی کند، زیرا امتناع از این توافق به نفع هیچ کشوری نیست و همکاری با ایران باید ادامه یابد». 

همانطور که می بینیم، موقعیت اروپا کاملا یکنواخت است و ترامپ شرکای اروپایی خود را از دست داده است. همچنین کشور ما به نوبه خود قصد ادامه این توافقنامه را دارد. روحانی اخیرا گفته است که «نه دونالد ترامپرئيس جمهور آمریکا و نه ده ها ترمپ های دیگر نمی توانید از منافع حاصل از توافق هسته ای برای تهران جلوگیری کنند». در این وضعیت، ترامپ شانس زیادی ندارد. او باید شخصیت خود را حفظ کند و همچنین باید یک عملگرا باشد. چگونه باید از این وضعیت نجات یافت؟ رکس تیلرسون وزیر امور خارجه اخیرا اظهار داشت که دولت ایالات متحده آماده است به دونالد ترامپ گزینه هایی برای سرنوشت توافقنامه هسته ای ایران، ارائه دهد. هم اکنون ترامپ در دوراهی است، او یا باید قربانی جاه طلبی های سیاسی خود شود و از توافقنامه هسته ای خارج شود و امنیت کشور خود و همچنین روابط خود با گروه 5+ 1 و کشورهای اروپایی ، سازمان ملل متحد و آژانس بینالمللی انرژی اتمی را در خطر بیاندازد و یا گزینه های دیگر را مورد بررسی قرار دهد. انتخاب با ترامپ است. 

امیر مصطفوی

REALIRAN.net

برای برقراری ارتباط با نویسنده مقاله میتوانید به این ایمیل مراجعه نمائید: [email protected]